برای پیشگیری از امبولی ریه (PE) و ترومبوز ورید عمقی (DVT) که در مجموع به عنوان ترومبوآمبولی وریدی (VTE) شناخته میشوند، در جراحیهای زیبایی بزرگ (مانند ابدومینوپلاستی، لیپوساکشنهای وسیع و جراحیهای ترکیبی) ، رعایت یک پروتکل جامعِ پیشگیری قبل، حین و بعد از عمل بر اساس ارزیابی ریسک (مانند معیار Caprini) الزامی است.
با توجه به اینکه جراحیهای شکم و پهلو به دلیل افزایش فشار داخل شکمی و مدت زمان عمل، ریسک بالاتری دارند، اقدامات زیر برای به حداقل رساندن این عارضه توصیه میشود:
۱. اقدامات قبل از عمل (Pre-operative)
غربالگری و ارزیابی ریسک (Caprini Risk Score): محاسبه دقیق امتیاز بیمار بر اساس سن، BMI، مدت زمان پیشبینیشده عمل، سابقه بیماریهای انعقادی، مصرف داروهای هورمونی و سابقه فامیلی DVT.
قطع داروهای خطرساز: قطع قرصهای ضدبارداری (OCP) و هورمونتراپی از ۴ هفته قبل از جراحی با هماهنگی پزشک معالج.
هیدراتاسیون مناسب: تشویق بیمار به نوشیدن مایعات کافی تا زمان مجاز قبل از ناشتایی (NPO) برای جلوگیری از غلیظ شدن خون.
کاهش وزن در صورت امکان: در بیماران با BMI بسیار بالا، کاهش وزن نسبی قبل از عمل میتواند ریسک را کاهش دهد.
۲. مراقبتهای حین عمل (Intra-operative)
پمپ متناوب پنوماتیک (IPC): استفاده از دستگاههای ماساژور ساق پا (Intermittent Pneumatic Compression) قبل از القای بیهوشی در اتاق عمل شروع شود و تا زمان ترخیص یا راه افتادن کامل بیمار ادامه یابد.
جوراب ضد واریس (TED Stockings): اندازهگیری دقیق و پوشاندن جوراب مناسب برای بیمار قبل از جراحی.
مدیریت زمان عمل و بیهوشی: تا حد امکان زمان جراحی کوتاه نگه داشته شود (جراحیهای بالای ۳ ساعت ریسک را به شدت افزایش میدهند).
حفظ دمای نرمال بدن بیمار (Normothermia) و هیدراتاسیون وریدی دقیق حین عمل.
تکنیک جراحی ظریف: به حداقل رساندن تروما به بافتها و عروق.
۳. مراقبتهای بعد از عمل (Post-operative)
راه رفتن سریع و زودهنگام (Early Ambulation): مهمترین و موثرترین اقدام، راه انداختن بیمار در اولین فرصت ممکن (چند ساعت پس از به هوش آمدن کامل) است.
شروع پروphylaxis دارویی (پروتکل شیمیایی):در بیماران با ریسک متوسط تا بالا (امتیاز کاپرینی ۵ و بالاتر)، استفاده از background انپارین (Enoxaparin) یا هپارین با وزن مولکولی پایین (LMWH).
زمان شروع معمولاً ۶ تا ۱۲ ساعت پس از عمل (در صورت اطمینان از هموستاز کامل و عدم وجود خونریزی فعال) است و معمولاً به مدت ۷ تا ۱۰ روز (به ویژه در ابدومینوپلاستی) ادامه مییابد.
تداوم استفاده از پمپ IPC و جوراب واریس در زمانهایی که بیمار در تخت استراحت میکند.
آموزش بیمار: تشویق به حرکت دادن مچ و ساق پا در تخت (Ankle pumps) و پرهیز از بیحرکتی طولانیمدت در منزل.
نکته کلیدی در جراحیهای زیبایی شکم: در اعمالی مانند ابدومینوپلاستی، به دلیل سفت کردن فاسیای شکم (Plication)، فشار داخل شکمی افزایش یافته و بازگشت وریدی از پاها کندتر میشود. بنابراین، تلفیق پیشگیری مکانیکی (پمپ و جوراب) و پیشگیری دارویی (LMWH) همراه با حرکت زودهنگام بیمار ، مثلث طلایی کاهش ریسک امبولی به شمار میرود.
