بررسی و شناخت عوارض احتمالی پروتز پستان، بخش بسیار مهمی از فرآیند مشاوره و مدیریت بیمار است. این عوارض را میتوان بهطور کلی به دو دسته عوارض زودهنگام (کوتاهمدت) و عوارض دیرهنگام (بلندمدت) تقسیم کرد.
در ادامه، مهمترین عوارض و رویکرد مدیریت آنها را مرور میکنیم:
۱. عوارض زودهنگام و کوتاهمدت (دوره نقاهت)
این موارد معمولاً در روزها یا هفتههای اول پس از جراحی رخ میدهند:
هماتوم (Hematoma) و سروما (Seroma): تجمع خون (هماتوم) یا مایع زلال (سروما) در اطراف پروتز.
مدیریت : هماتومهای کوچک ممکن است خودبهخود جذب شوند، اما تجمع بزرگ مایع نیاز به تخلیه در اتاق عمل یا آسپیراسیون تحت گاید سونوگرافی دارد. رعایت هموستاز دقیق حین عمل و استفاده از درن (Drain) ریسک آن را کاهش میدهد.
عفونت (Infection) : شیوع بالایی ندارد اما در صورت بروز، یک چالش جدی است.
مدیریت : عفونتهای سطحی با آنتیبیوتیک کنترل میشوند. اما اگر عفونت به پاکت پروتز (پریپروتز) برسد، اغلب نیاز به خارج کردن پروتز، شستشوی بافت و انتظار چند ماهه برای گذاشتن پروتز جدید وجود دارد.
تغییر در حس حسی پستان و نوک آن (Sensation Changes): کاهش یا افزایش حس (Hypoesthesia / Hyperesthesia).
علت: کشیدگی یا آسیب موقت به شاخههای حسی اعصاب میاندندهای (بهویژه عصب چهارم). این حالت معمولاً طی چند ماه بهبود مییابد، هرچند در موارد نادری ممکن است دائمی شود.
۲. عوارض دیرهنگام و بلندمدت
این عوارض ممکن است ماهها یا سالها پس از جراحی ظاهر شوند:
۱. انقباض کپسولی (Capsular Contracture)
بدن بهطور طبیعی یک لایه بافت فیبروز (کپسول) به دور پروتز تشکیل میدهد. اگر این کپسول به دلایل نامشخص (مانند بیوفیلم باکتریایی خفیف، هماتوم قبلی یا واکنش ایمنی) بیش از حد ضخیم و منقبض شود، پستان سفت، دردناک و دفرمه میشود. این عارضه با درجهبندی بیکر (Baker Grading) سنجیده میشود:
درجه ۱ و ۲ : پستان نرم یا کمی سفت است و ظاهر طبیعی دارد.
درجه ۳ و ۴ : پستان کاملاً سفت، دفرمه و همراه با درد است.
مدیریت : در درجات شدید، درمان قطعی جراحی است که شامل کپسولکتومی (برداشتن کپسول) و تعویض پروتز (اغلب به پاکت جراحی متفاوت، مثلاً تغییر از روی عضله به زیر عضله) میشود.
۲. پارگی پروتز (Implant Rupture)
در پروتزهای سالینی : پارگی باعث تخلیه سریع آبنمک و افت ناگهانی حجم پستان میشود که خطر زیستی ندارد.
در پروتزهای سیلیکونی : به دلیل منسجم بودن ژلهای نسل جدید، پارگی معمولاً بیسروصدا (Silent Rupture) رخ میدهد و ژل در داخل کپسول باقی میماند (Intracapsular).
تشخیص و درمان: بهترین ابزار تشخیص، MRI یا سونوگرافی باکیفیت است. در صورت تأیید پارگی، پروتز و ژل نشتکرده باید با جراحی خارج و تعویض شوند.
۳. جابجایی و عدم تقارن (Displacement & Malposition)
شامل حرکت پروتز به سمت پایین (Bottoming Out)، بالا رفتن بیش از حد، یا حرکت به طرفین است. این اتفاق معمولاً به دلیل ضعف بافت نرم تحتانی یا اوردایسکشن (Over-dissection) پاکت جراحی رخ میدهد و نیاز به اصلاح جراحی و بازسازی پاکت دارد.
۴. ریپلینگ (Rippling)
ایجاد چینوچروکهای پوستی قابل لمس یا قابل مشاهده روی پستان. این حالت بیشتر در بیماران بسیار لاغر که پوشش بافت نرم (Soft Tissue Coverage) کمی دارند و پروتز روی عضله قرار گرفته، دیده میشود.
۳. عوارض نادر اما بااهمیت (BIA-ALCL)
لنفوم سلول بزرگ آناپلاستیک وابسته به پروتز پستان : یک نوع نادر از لنفوم سیستم ایمنی (نه سرطان بافت پستان) است که معمولاً سالها بعد از جراحی با ادم ناگهانی و سروما در پروتزهای بافتدار (Textured) خود را نشان میدهد.
* نکته: به همین دلیل امروزه تمایل جراحان به استفاده از پروتزهای صاف (Smooth) یا مایکروتکستچر بسیار بیشتر شده است.
استراتژیهای کاهش ریسک: انتخاب دقیق سایز پروتز بر اساس پهنای بیس پستان (Breast Base Width)، تکنیکهای آسپتیک حین عمل (مانند شستشوی پاکت با محلولهای چند آنتیبیوتیکی)، استفاده از قیفهای مخصوص (Keller Funnel) برای کاهش تماس پروتز با پوست، و انتخاب پاکت مناسب (مثل Dual Plane) نقش کلیدی در به حداقل رساندن این عوارض دارند.
